Giai đoạn “khoảng trống miễn dịch” ở trẻ em

17/04/2024

Hệ miễn dịch thụ động của trẻ được xây dựng thông qua việc nhận kháng thể từ mẹ trong 3 tháng cuối thai kỳ và 6 tháng đầu đời bú sữa mẹ. Tuy nhiên, khi trẻ phát triển, hệ miễn dịch thụ động này suy giảm, và từ 6 tháng tuổi trở đi, trẻ cần phát triển miễn dịch chủ động của riêng mình.

1. Khoảng trống miễn dịch là gì?

Hệ miễn dịch (Immune system) là hệ thống bảo vệ bao gồm nhiều cấu trúc và quá trình sinh học của cơ thể nhằm bảo vệ, chống lại bệnh tật bằng cách nhận diện kháng nguyên (vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, tế bào lạ,…) xâm nhập vào, từ đó sản sinh ra các kháng thể tiêu diệt chúng. Cơ thể có 2 cơ chế miễn dịch là chủ động và thụ động. 

Hệ miễn dịch là hệ thống của cơ thể nhằm bảo vệ, chống lại bệnh tật bằng cách nhận diện kháng nguyên (vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, tế bào lạ,…) xâm nhập vào, từ đó sản sinh ra các kháng thể tiêu diệt chúng. 

Mẹ là người đặt nền móng cho hệ miễn dịch của trẻ bằng việc cung cấp kháng thể qua nhau thai ở 3 tháng cuối thai kỳ và 6 tháng đầu đời bú sữa mẹ. Đây là nguồn miễn dịch thụ động cho trẻ, giúp trẻ thích ứng với môi trường bên ngoài bào thai. Tuy nhiên, khi trẻ phát triển, hệ miễn dịch thụ động này suy giảm, và từ 6 tháng tuổi trở đi, trẻ cần phát triển miễn dịch chủ động của riêng mình. Đây là quá trình tự nhiên, chuẩn bị cho cơ thể tự bảo vệ mình trước các tác nhân gây bệnh, đánh dấu sự chuyển giao từ miễn dịch thụ động sang miễn dịch chủ động, xuất hiện ở giai đoạn từ 6 tháng cho đến 3 tuổi,  được gọi là “khoảng trống miễn dịch”.

Giai đoạn “khoảng trống miễn dịch”, trẻ dễ bị tổn thương do lượng kháng thể từ mẹ truyền sang con giảm đáng kể trong khi hệ miễn dịch của trẻ vẫn chưa hoàn thiện

Ở giai đoạn này, lượng kháng thể từ mẹ truyền sang con giảm đáng kể, trong khi đó hệ miễn dịch của trẻ vẫn chưa hoàn thiện, đang dần phát triển và học cách tự chống lại các tác nhân gây bệnh thông qua các thay đổi như:

– Tăng cường sản xuất các tế bào miễn dịch bao gồm tế bào lympho B và T, đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong hệ miễn dịch của cơ thể. Các tế bào này được tạo ra trong tủy xương và lưu hành trong máu và mô bạch huyết, cùng phối hợp với nhau để bảo vệ cơ thể chống lại các tác nhân lạ như: vi khuẩn, virus và tế bào ung thư.

– Sau 6 tháng tuổi, lượng kháng thể IgG – loại kháng thể quan trọng nhất trong việc bảo vệ trẻ khỏi các bệnh truyền nhiễm, từ mẹ truyền sang con giảm dần. Cơ thể bắt đầu sản xuất nhiều kháng thể hơn để chống lại các tác nhân gây bệnh.

– Hệ thống miễn dịch bắt đầu ghi nhớ các tác nhân gây bệnh đã gặp phải để chống lại chúng một cách hiệu quả trong tương lai, nói cách khác là hình thành “trí nhớ miễn dịch”.

2. Trẻ ở độ tuổi “khoảng trống miễn dịch” nguy hiểm như thế nào?

Khoảng trống miễn dịch có thể là một khái niệm mới mẻ đối với một số bố mẹ, tuy nhiên lại là giai đoạn nguy hiểm nhất và ảnh hưởng lớn tới sức khỏe của trẻ. Khi ở giai đoạn này, trẻ có nguy cơ gặp các vấn đề với sức khỏe mà bố mẹ không thể lơ là.

Như đã đề cập ở trên, trong giai đoạn “khoảng trống miễn dịch” thì miễn dịch thụ động ở mẹ sang bé giảm sút mà bản thân trẻ lại chưa hoàn thiện hệ thống miễn dịch chủ động để tự bảo vệ  mình. Do đó, cơ thể sẽ rất nhạy cảm với các tác nhân bệnh nhiễm trùng từ môi trường ngoài làm cho thường xuyên mắc các bệnh như: cảm cúm, tiêu chảy, viêm phổi, dị ứng… Chính vì vậy mà tần suất và thời gian ốm cũng kéo dài hơn so với bình thường.

Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm ước tính có khoảng 1 tỷ trường hợp mắc cúm, trong đó có khoảng 250.000 đến 500.000 ca tử vong và 3 đến 5 triệu ca cúm mùa ở mức nghiêm trọng. Theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC), cúm là một bệnh lý đang nằm ở mức báo động với diễn biến ngày càng tồi tệ, số ca mắc và tử vong không ngừng tăng. Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi là đối tượng có nguy cơ cao gặp phải các biến chứng nghiêm trọng của cảm cúm khi mắc bệnh.

Ở giai đoạn này, bên cạnh sự suy giảm sức đề kháng là sự gia tăng tiếp xúc của trẻ với môi trường bên ngoài khi các em bắt đầu biết lẫy, biết bò, biết đi,… hay khám phá thế giới bằng các giác quan: ngửi, ngậm, cầm nắm… Đây chính là “cơ hội vàng” cho các tác nhân gây bệnh tấn công cơ thể làm cho trẻ dễ mắc bệnh. Nếu không có biện pháp chăm sóc, quan tâm đúng cách, có thể dẫn tới tình trạng hệ miễn dịch suy giảm, hệ tiêu hóa kém phát triển làm cho hấp thu kém, thấp còi và thậm chí là có nguy cơ kém phát triển trí não.

Ở giai đoạn “khoảng trống miễn dịch”, cơ thể trẻ rất dễ bị các tác nhân gây bệnh tấn công dẫn đến mắc bệnh

Tuy nhiên, trên thực tế việc giúp trẻ trải qua “khoảng trống miễn dịch” sẽ rất đơn giản, nếu bố mẹ hiểu đúng, đủ về giai đoạn này và xây dựng cho trẻ những thói quen bảo vệ sức khỏe. Điều này sẽ được chúng tôi nêu rõ ràng và chi tiết ở phần sau cùng các giải pháp hữu ích.

3. Hướng dẫn chăm sóc trẻ trong giai đoạn “khoảng trống miễn dịch”

Tại hội thảo Khoa học và Dinh dưỡng Miễn dịch Giai đoạn II (2022-2024) khi đề cập đến việc chăm sóc trẻ em trong giai đoạn “ khoảng trống miễn dịch” như thể nào, PGS.TS.BS Diệu Thúy chia sẻ: “Một chế độ dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ và khoa học hoàn toàn có thể giúp trẻ có được sự phát triển vượt trội cả về thể chất, trí tuệ và miễn dịch. Miễn dịch khỏe sẽ giúp trẻ phòng ngừa được các bệnh do virus, vi khuẩn, và chắc chắn là tiền đề để trẻ phát triển toàn diện”, để đủ thấy việc cung cấp chế độ dinh dưỡng khoa học, hợp lí là điều các mẹ cần hết sức lưu ý.

– Sữa mẹ cung cấp đầy đủ các dưỡng chất cơ bản cho sự phát triển của trẻ, đặc biệt chứa kháng thể và vi khuẩn có lợi giúp tăng cường hệ miễn dịch của con trẻ. Vì vậy, cách duy nhất để trẻ khỏe mạnh, ít bị các bệnh nhiễm trùng là cho bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời. Bên cạnh đó, người mẹ cũng cần ăn đủ 4 nhóm chất để giữ đủ số lượng và chất lượng sữa cho bé.

Trong trường hợp sữa mẹ không đảm bảo như bị nhiễm trùng sau sinh hoặc mất sữa mà phải nuôi con bằng sữa ngoài thì cần lựa chọn loại có cung cấp các kháng thể tương đương sữa mẹ để cung cấp đủ cho trẻ hệ miễn dịch thụ động.

Trong 6 tháng đầu đời, mẹ cần ăn đủ 4 nhóm chất để giữ đủ số lượng và chất lượng sữa cho bé

– Trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi đang trong giai đoạn “khoảng trống miễn dịch” đồng thời cũng bước vào giai đoạn ăn dặm, điều này có nghĩa là hệ miễn dịch chủ động hình thành rất yếu ớt cùng với việc mất cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột nên việc mắc các bệnh tiêu chảy, hô hấp,… tăng lên. Do đó, ở giai đoạn quan trọng này, ngoài duy trì cho con bú mẹ, cần hình thành cho trẻ thói quen ăn uống lành mạnh với những thực phẩm tăng sức đề kháng như rau xanh, trái cây chứa vitamin C (cải xoăn, đậu Hà Lan, cam quýt,..), thịt nạc, các loại cá chứa chất béo omega 3, sữa chua,…

Thêm nữa, việc vệ sinh cá nhân cho trẻ sạch sẽ, môi trường xung quanh trong lành cũng là một điểm cần được chú trọng trong việc chăm sóc trẻ ở giai đoạn này. Bởi vì, các bệnh lý ngoài da, đường hô hấp,… đều bị ảnh hưởng phần lớn bởi môi trường sống: nguồn nước, không khí, bề mặt tiếp xúc với trẻ. Cha mẹ cần lưu ý rửa tay cho trẻ trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, luôn mặc quần áo sạch, không gian cần đảm bảo thoáng mát, sạch khuẩn để giảm thiểu các tác nhân gây bệnh cho con nhỏ.

Vệ sinh cá nhân sạch sẽ cũng là một điểm cần được chú trọng để chăm sóc hệ miễn dịch của trẻ

Bên cạnh đó, tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ bằng tiêm chủng đầy đủ và hợp lý theo khuyến cáo Bộ Y tế cũng là một phương pháp hiệu quả để cung cấp cho trẻ các kháng thể phòng bệnh và một hệ miễn dịch khỏe mạnh. Trẻ từ 0 đến 24 tháng tuổi cần tiêm các loại vaccine: viêm gan B, lao, bạch hầu, uốn ván, ho gà, bại liệt, viêm phổi, viêm màng não, quai bị, rubella…

Dưới đây là lịch tiêm chủng mở rộng của bộ Y tế, bố mẹ cần lưu ý để tiêm đúng và đủ cho con em mình.

Lịch tiêm chủng mở rộng từ Sở Y tế thành phố Hồ Chí Minh, cập nhật ngày 09.01.2024

Đặc biệt sử dụng các biện pháp phòng ngừa phù hợp để bảo vệ trẻ khỏi các tác nhân gây bệnh một cách hiệu quả như bổ sung kháng thể IgG là kích hoạt hệ thống bổ thể, liên kết kháng nguyên, huy động những tế bào miễn dịch. Đại diện Bệnh viện Nhi Trung ương đã chia sẻ trong hội thảo về dinh dưỡng miễn dịch do Bộ Y tế phối hợp với Vitadairy tổ chức: “Trẻ bị thiếu hụt kháng thể IgG khiến hệ miễn dịch yếu nên thường xuyên ốm vặt, mắc bệnh nhiễm khuẩn dẫn đến phải sử dụng thuốc kháng sinh. Dùng kháng sinh thường xuyên có thể gây mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, phát sinh nhiều bệnh, nguy cơ gặp tác dụng phụ, và dễ gây ra tình trạng kháng thuốc”.

Nhiều bố mẹ vẫn cho rằng việc hạn chế cho trẻ tiếp xúc nhiều với môi trường bên ngoài thì sẽ không bị ốm và điều này hoàn toàn không đúng. Ngược lại, còn mang lại nhiều nguy cơ nhiễm khuẩn hơn trong tương lai, vì trí nhớ miễn dịch của con bị hạn chế. Vì vậy, đối với hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, tăng sức đề kháng rất quan trọng và là cách duy nhất có ý nghĩa trong phòng ngừa các bệnh nhiễm khuẩn cho trẻ. Hiện nay, việc ứng dụng Dinh dưỡng miễn dịch vào chăm sóc sức khỏe trẻ hàng ngày cũng là một trong những nội dung được rất được quan tâm phát triển.

Viện Dinh dưỡng Y học Nutricare Hoa Kỳ (NMNI-USA) hợp tác cùng Nutricare đã nghiên cứu và sản xuất thành công sản phẩm ColosCare 24h mới, là giải pháp dinh dưỡng chất lượng vượt trội theo tiêu chuẩn Hoa Kỳ và phù hợp với thể trạng người Việt Nam, nhằm chăm sóc và nâng tầm sức khỏe cho hàng triệu trẻ em. Sản phẩm không chỉ cung cấp hàm lượng kháng thể IgG 1200mg cao vượt trội từ Sữa non 24h nhập khẩu từ Mỹ, mà còn bổ sung các dưỡng chất thiết yếu giúp trẻ phát triển khỏe mạnh. Trong đó, IgG (Immunoglobulin G) chiếm khoảng 75% các kháng thể trong cơ thể. Với khả năng bắt dính mạnh mẽ với các mầm bệnh như vi khuẩn, virus hay nấm, kháng thể IgG hỗ trợ kiểm soát nhiễm trùng trong cơ thể, tăng cường hệ miễn dịch thụ động cho trẻ. Khi kháng nguyên xâm nhập vào cơ thể, IgG sẽ ngay lập tức đánh dấu nó trong khi chờ đợi phản ứng miễn dịch của cơ thể được hình thành, từ đó hỗ trợ bảo vệ cơ thể khỏi các mối nguy của bệnh truyền nhiễm.

Sử dụng ColosCare 24h hàng ngày, trẻ còn được cải thiện về tình trạng tiêu hóa, nhờ được bổ sung 10 tỷ lợi khuẩn cùng HMO giúp hạn chế sự xâm nhập của các vi khuẩn và vi-rút gây bệnh vào hệ tiêu hoá, hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột. ColosCare 24h còn chứa chất xơ (FOS/ Inullin) hỗ trợ giảm tình trạng tiêu chảy, táo bón cho trẻ.

Sản phẩm bổ sung Protein chất lượng cao cùng hơn 56 dưỡng chất thiết yếu, giúp trẻ tăng cân khỏe mạnh, bắt kịp đà tăng trưởng. Cùng Canxi, Vitamin D3 với tỷ lệ Canxi/ Phốt pho thích hợp, hỗ trợ phát triển hệ cơ xương và chiều cao của trẻ.

Giai đoạn ”Khoảng trống miễn dịch” là thời kì mà bất cứ trẻ nhỏ nào cũng phải trải qua. Cha mẹ cần lưu ý nâng cao kiến thức và ý thức để chăm sóc, bổ sung cho trẻ đầy đủ chất dinh dưỡng, giấc ngủ ổn định và môi trường sống đảm bảo để xây dựng một hệ miễn dịch khỏe mạnh cho bé trong giai đoạn này. Hãy cùng nhau vượt qua giai đoạn này để con bạn lớn lên thật khỏe mạnh và toàn diện.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch
  2. https://www.gadopax.vn/post/khoang-trong-mien-dich-nguyen-nhan-tre-nhiem-benh-lien-mien-cac-me-can-biet
  3. https://www.vinmec.com/vi/ung-buou-xa-tri/thong-tin-suc-khoe/te-bao-lympho-b-nhung-dieu-can-biet/
  4. https://tamanhhospital.vn/cam-cum-o-tre-em/
  5. https://moh.gov.vn/tin-lien-quan/-/asset_publisher/vjYyM7O9aWnX/content/chuyen-gia-nhi-khoa-chi-cach-lap-ay-khoang-trong-mien-dich-cho-tre?inheritRedirect=false
  6. https://www.hcdc.vn/cap-nhat-lich-tiem-vacxin-trong-chuong-trinh-tiem-chung-mo-rong-mxMdou.html
  7. https://znews.vn/khoang-trong-mien-dich-va-vai-tro-khang-the-igg-post912885.html
  8. https://www.gadopax.vn/post/khoang-trong-mien-dich-nguyen-nhan-tre-nhiem-benh-lien-mien-cac-me-can-biet
  9. https://www.proathlix.com/blog/knowledge/signs-of-strong-immune-system/
  10. https://vnvc.vn/lich-tiem-chung-day-du-nhat-cho-tre-theo-tung-thang-tuoi/
  11. https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/nhi/khoang-trong-mien-dich-o-tre-6-thang-3-tuoi/
Có thể bạn quan tâm

Biếng ăn ở trẻ nhỏ – Nguyên nhân và Giải pháp

Theo số liệu thống kê của Viện Dinh Dưỡng Quốc Gia Việt Nam, tỷ lệ trẻ nhỏ đến khám tại...
Xem thêm

Nuôi dưỡng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Thực trạng Mọi trẻ sơ sinh và trẻ em đều có quyền được dinh dưỡng tốt theo “Công ước về...
Xem thêm

Hướng dẫn thực hành của ESPEN về dinh dưỡng đối với bệnh viêm ruột

Hướng dẫn hiện tại là bản cập nhật và mở rộng của hướng dẫn khoa học ESPEN về Dinh dưỡng...
Xem thêm