Khuyến nghị dinh dưỡng cho người lớn tăng đề kháng trong đợt bùng dịch COVID-19

27/04/2023

Trong bối cảnh các ca mắc Covid-19 gia tăng trở lại như hiện nay, việc bổ sung dinh dưỡng tăng cường đề kháng là vấn đề quan trọng để người dân bảo vệ cơ thể trước dịch bệnh. Dưới đây là Khuyến nghị dinh dưỡng được đưa ra bởi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhằm giúp người dân có hướng dẫn cụ thể trong việc bổ sung dưỡng chất, tăng cường hệ miễn dịch.

Số ca mắc COVID-19 có xu hướng gia tăng – dấu hiệu cho đợt bùng phát trở lại?

Xuất hiện lần đầu tiên vào ngày 31/12/2019 tại thành phố Vũ Hán, COVID-19 (bệnh viêm đường hô hấp cấp do virus SARS-CoV-2 gây ra) nhanh chóng lan rộng và ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của người dân trên toàn thế giới. Ngày 11/3/2020, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức tuyên bố COVID-19 là đại dịch toàn cầu.

Tại Việt Nam, từ trường hợp đầu tiên mắc COVID-19 tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 23/1/2020, đại dịch đã lan rộng khắp cả nước và mang lại những hệ lụy cực kỳ nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần của người dân, cũng như tốc độ phát triển kinh tế cấp quốc gia [5]. Sau những ngày tháng chống dịch, ngày 12/9/2022, Bộ Y tế đã khuyến cáo người dân thực hiện thay đổi biện pháp phòng chống dịch phù hợp với tình hình mới, đồng thời nới lỏng quy tắc xuất – nhập cảnh và từng bước “bình thường hóa” xã hội.

Tuy nhiên, đầu tháng 4/2023, bối cảnh dịch bệnh COVID-19 được ghi nhận có xu hướng gia tăng. Đặc biệt, các ca mắc được ghi nhận tăng dần theo từng ngày và chủ yếu tập trung ở khu vực phía Bắc. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội, chỉ trong 1 tuần từ ngày 7 đến 14/4, số ca mắc COVID-19 đã đạt mốc gần 500 ca, cao gấp 7 lần so với 1 tuần trước đó

Dịch bệnh Covid-19 đang có xu hướng bùng phát trở lại trong giai đoạn gần đây (Ảnh: Freepik)

Dịch bệnh Covid-19 đang có xu hướng bùng phát trở lại trong giai đoạn gần đây (Ảnh: Freepik)

Mặc dù cấp độ dịch COVID-19 nước ta vẫn đang ở mức 1 – tất cả đều màu xanh, tuy nhiên, người dân vẫn cần đề phòng tuyệt đối, tuân thủ nghiêm ngặt mọi nguyên tắc phòng chống dịch và đặc biệt, tăng cường bổ sung dinh dưỡng giúp bảo vệ sức đề kháng. Cơ thể khỏe mạnh sẽ là “hàng rào chắn” vững chắc trước vi khuẩn, virus gây bệnh, đồng thời đẩy nhanh tốc độ phục hồi nếu không may mắc bệnh. Kết hợp với việc tiêm vacxin đầy đủ cùng tuân thủ biện pháp phòng dịch, nguy cơ nhiễm COVID-19 sẽ giảm thiểu ở mức tối đa.

Đối với người lớn tuổi, do có sự suy giảm chức năng của các cơ quan trong cơ thể theo thời gian nên đối tượng này càng phải đối mặt với nhiều vấn đề về sức khỏe. Trong đó, chức năng tạo miễn dịch cũng suy giảm, nên sức đề kháng kém đi. Do đó, người lớn tuổi dễ mắc các bệnh nhiễm trùng, truyền nhiễm, và đặc biệt là dịch Covid-19 như hiện nay.  Hơn nữa người lớn tuổi thường có các bệnh mạn tính kèm theo như: tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh đường hô hấp (viêm phế quản, bệnh hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính…). Chính vì vậy, sức đề kháng của người cao tuổi giảm hơn so với các nhóm tuổi khác.

Khi hệ miễn dịch của người cao tuổi hoạt động kém sẽ giảm khả năng nhận diện và sự chống lại tác nhân gây bệnh cũng giảm đi rất nhiều. Các mầm bệnh truyền nhiễm như vi khuẩn, virus, đặc biệt virus chủng mới SARS-COV-2 dễ dàng xâm nhập đường hô hấp trên (mũi, họng), sau đó xâm nhập đường hô hấp dưới (phế quản, phổi) và gây bệnh tại đó. Trong khi đó, SARS-COV-2 là loại virus gây bệnh ở đường hô hấp, có độc tính mạnh, nếu người lớn tuổi bị nhiễm SARS-COV-2 càng làm cho các bệnh mạn tính có sẵn thúc đẩy chuyển thành giai đoạn bệnh cấp và đợt cấp bệnh mạn tính, làm cho bệnh COVID-19 trở nên rất nặng và dễ tử vong.

Do vậy, việc tăng cường sức đề kháng cho người lớn tuổi là việc cần làm ngay trong tình hình dịch bệnh Covid-19 đang diễn biến phức tạp trở lại. Người lớn có thể tăng cường sức đề kháng bằng nhiều cách thức khác nhau, tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý đến yếu tố dinh dưỡng. Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng và điều trị virus corona, là giải pháp nâng cao miễn dịch và sức đề kháng của cơ thể, chống lại việc nhiễm bệnh và giúp công tác điều trị bệnh hiệu quả hơn.

Tăng cường đề kháng bảo vệ cơ thể là việc cần làm ngay trong bối cảnh dịch bệnh đang diễn biến phức tạp (Ảnh: Freepik)

Tăng cường đề kháng bảo vệ cơ thể là việc cần làm ngay trong bối cảnh dịch bệnh đang diễn biến phức tạp (Ảnh: Freepik)

Bổ sung đủ dưỡng chất, tăng cường đề kháng trước diễn biến phức tạp của COVID-19 (1)

Các dưỡng chất tự nhiên quen thuộc, có sẵn, có tác dụng phụ không đáng kể được khuyên dùng trong bối cảnh COVID-19 có nguy cơ bùng phát trở lại. Theo hướng dẫn dinh dưỡng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) dành cho người lớn, một chế độ ăn uống cân bằng hàng ngày, bổ sung đầy đủ vitamin, khoáng chất, chất xơ, protein và chất chống oxy hóa giúp ngăn ngừa bệnh tật. Đặc biệt, chất dinh dưỡng đa lượng như protein đóng vai trò không nhỏ trong việc sản xuất kháng thể cho cơ thể. Các thành phần dinh dưỡng như axit béo omega-3, vitamin C, vitamin E, các chất hóa học thực vật như carotenoid và polyphenol cũng đều thể hiện các đặc tính chống viêm và chống oxy hóa khi tiếp nạp vào cơ thể.

1) Chất dinh dưỡng đa lượng

Protein

Theo Nhu cầu Dinh dưỡng Khuyến nghị (RDA), trung bình một cá nhân cần 0,8g protein/kg trọng lượng cơ thể. Một lượng protein thích hợp là điều cần thiết để sản xuất kháng thể và bổ sung dưỡng chất cho cơ thể. Trong chế độ ăn uống hàng ngày, protein được tiêu thụ dưới dạng chia nhỏ thành các axit amin, sau đó được tập hợp lại thành các kháng thể và bổ sung chức năng miễn dịch của cơ thể. Các axit amin cũng điều chỉnh đường trao đổi chất quan trọng của phản ứng miễn dịch, chống lại mầm bệnh truyền nhiễm, duy trì hoạt động bình thường của khả năng đề kháng. Do đó, chế độ ăn thiếu protein có thể dẫn đến suy giảm khả năng miễn dịch, từ đó liên quan trực tiếp đến việc tăng nguy cơ nhiễm COVID-19. Người dân nên lựa chọn sử dụng protein có giá trị sinh học cao, chứa các axit amin thiết yếu và từ các nguồn thực phẩm lành mạnh như trứng, thịt gia cầm, cá,…

Lipit

Axit béo trong chế độ ăn ảnh hưởng đáng kể đến phản ứng miễn dịch. Trong đó, các axit béo omega-3 chủ yếu bao gồm axit α-linolenic (ALA) từ các nguồn thực vật, axit docosahexanoic (DHA) và axit eicosapentanoic (EPA) từ các nguồn cá và hải sản. Chế độ ăn uống chứa các axit béo omega-3 đã được chứng minh có tác dụng kích hoạt phản ứng chống viêm trong cơ thể. Axit béo omega-3 cũng ngăn chặn sự xâm nhập của virus nhờ thay đổi thành phần của lớp kép phospholipid ở màng tế bào chủ. DHA và EPA được kết hợp trong màng sinh chất và ảnh hưởng đến sự kết tụ của các thụ thể, dẫn đến việc ngăn chặn các tín hiệu kích hoạt NF-κB, sản xuất ít chất trung gian gây viêm hơn và cuối cùng là giảm các biến chứng của nhiễm trùng COVID-19. DHA và EPA cũng đóng vai trò là tiền chất của resolvin D và E, làm giảm sản xuất các chất trung gian gây viêm, giúp giảm viêm phổi.

Hàm lượng cao chất béo omega-6 cũng được tìm thấy trong dầu thực vật tinh chế và trong các loại hạt. Tỷ lệ lành mạnh của axit béo omega-6/omega-3 là từ 1:1–4:1.

Đường carbohydrate và chất xơ

Tiêu thụ carbohydrate đã được chứng minh làm tăng sản xuất serotonin, có tác động tích cực đến tâm trạng. Do đó, thực phẩm giàu carbohydrate có tác dụng giảm thiểu tâm lý căng thẳng, có vai trò lớn trong tối ưu quy trình chữa bệnh. Tuy nhiên, lượng carbohydrate trong ăn uống cần được điều chỉnh vì nếu sử dụng dư thừa có thể dẫn đến béo phì, tiểu đường và bệnh tim, làm tăng các biến chứng do nhiễm COVID-19.

Bên cạnh đó, chất xơ ăn kiêng là thực phẩm có nguồn gốc thực vật hoặc carbohydrate tương tự mà các enzym tiêu hóa của con người không thể phân hủy hoàn toàn. Chất xơ đã được phát hiện là có tác dụng tiền sinh học như thúc đẩy sự phát triển của các vi khuẩn có lợi như Bifidobacterium và Lactobacillus, ức chế mầm bệnh như Clostridium. Điều này đáng quan tâm vì COVID-19 có liên quan đến rối loạn tiêu hóa bên cạnh các triệu chứng về hô hấp.

2) Vi chất dinh dưỡng

Vitamin

Vitamin A đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hình thái của biểu mô cũng như hình thành lớp chất nhầy khỏe mạnh của đường hô hấp và đường tiêu hóa. Hai dạng chính của vitamin A trong chế độ ăn uống bao gồm tiền vitamin A và caroten tiền vitamin A. Các dạng hoạt động của vitamin A bao gồm retinal, retinol và axit retinoic. Lượng vitamin A tiêu thụ thấp tương quan với việc chức năng của đại thực bào, bạch cầu trung tính, tế bào T cũng như tế bào B bị cản trở. Vai trò điều hòa miễn dịch của vitamin A có thể đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống lại nhiễm trùng COVID-19.

Bảng 1: Ý nghĩa dinh dưỡng của vi chất dinh dưỡng

Vitamin / Khoáng chất Chức năng
Vitamin A Duy trì lớp lót của đường hô hấp và đường tiêu hóa, chống lại nhiễm trùng
Vitamin B Thành phần quan trọng của một số coenzyme
Vitamin C Chống oxy hóa 
Vitamin D Điều chỉnh và giúp hệ thống miễn dịch bẩm sinh thích ứng
Vitamin E Điều chỉnh cân bằng phản ứng miễn dịch TH1/TH2
Kẽm Đồng yếu tố giúp các enzyme khác nhau tham gia vào phản ứng chống oxy hóa
Selen Dập tắt các oxy hóa hoạt động gốc tự do và một số phần tử đặc biệt dư thừa (ROS – Reactive Oxygen Species), tránh gây tổn hại các mô như protein, màng tế bào, DNA tế bào,…
Sắt Quan trọng đối với sự tăng sinh và trưởng thành của tế bào T

Các vitamin nhóm B (B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 và B12) là vitamin tan trong nước. Chúng đóng vai trò quan trọng trong quá trình trao đổi chất của tế bào và tham gia sản xuất năng lượng. Vitamin B hỗ trợ việc kích hoạt phản ứng miễn dịch bẩm sinh và thích nghi, điều chỉnh việc sản xuất các cytokine tiền viêm và viêm, đồng thời cải thiện đáng kể chức năng hô hấp. Vitamin B cũng làm giảm các vấn đề về đường tiêu hóa, ngăn ngừa tình trạng tăng đông máu và giảm thời gian nằm viện cho bệnh nhân COVID-19.

Vitamin C là chất chống oxy hóa có tác động đáng kể đến hệ thống miễn dịch. Nó ảnh hưởng đến hoạt động của thực bào và tế bào lympho T. Axit ascorbic trong chế độ ăn uống đã được chứng minh làm giảm nồng độ protein phản ứng C. Vitamin C được cho là có hoạt tính kháng vi-rút bằng cách tăng cường sản xuất protein interferon. Với tác dụng chống oxy hóa và kháng vi-rút của vitamin C, đây có thể là một lựa chọn hiệu quả để bổ sung trong thời kỳ bùng COVID-19.

Vitamin D hoạt động dưới dạng calcitriol (1,25 dihydroxyvitamin D), giúp điều hòa cân bằng nội môi canxi và duy trì sức khỏe của xương, đồng thời điều chỉnh hệ thống miễn dịch. Vitamin D làm giảm nguy cơ nhiễm vi khuẩn theo ba cách. Đầu tiên, nó tăng cường hàng rào bảo vệ tự nhiên bằng cách duy trì các liên kết chặt chẽ giữa các tế bào biểu mô. Thứ hai, vitamin D tăng cường khả năng miễn dịch bẩm sinh bằng cách thúc đẩy giải phóng defensin và cathelicidin. đã được chứng minh là có tác dụng chống vi-rút. Thứ ba, vitamin D tăng cường khả năng miễn dịch thích nghi bằng cách giảm sản xuất các cytokine gây viêm bởi tế bào TH1 và tăng sản xuất các cytokine chống viêm bởi tế bào TH2. Điều này cho thấy vai trò cần thiết của vitamin D trong việc điều chỉnh cơ chế bệnh sinh của COVID-19.

Vitamin E là loại vitamin tan trong chất béo bao gồm cả tocopherols và tocotrienols. Nó là chất chống oxy hóa mạnh. Vitamin E đã được chứng minh có thể điều chỉnh phản ứng miễn dịch bằng cách điều chỉnh sự cân bằng TH1/TH2 và bắt đầu các tín hiệu tế bào lympho T. Vitamin E không chỉ hoạt động thông qua con đường chống oxy hóa để tăng số lượng tế bào T mà còn làm tăng phản ứng phân bào của tế bào lympho, bài tiết cytokine IL-2, tiêu diệt tự nhiên hoạt động của các tế bào và làm giảm nguy cơ nhiễm COVID-19.

Khoáng chất

Kẽm: là vi chất dinh dưỡng thiết yếu giúp nhiều enzyme tham gia vào phản ứng chống oxy hóa. Thiếu hụt kẽm gây ra stress oxy hóa và cũng ảnh hưởng đến khả năng miễn dịch tự nhiên, đặc biệt làm tăng nguy cơ nhiễm virus. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng kẽm can thiệp vào chu kỳ nhân lên của virus bằng cách ức chế quá trình lột vỏ của virus, cản trở quá trình virus phiên mã, dịch mã protein và xử lý polyprotein. Kẽm cũng ức chế khả năng sao chép của SARS-CoV bằng cách ngăn chặn quá trình tổng hợp RNA thông qua sự ức chế RNA polymerase, phụ thuộc RNA.

Selen: Một số enzyme chống oxy hóa như glutathione peroxidase, selenoprotein P và thioredoxin reductase yêu cầu nguyên tố vi lượng selen để tổng hợp . Do đó, vai trò chính của selen là hoạt động như một chất chống oxy hóa và dập tắt các loại oxy phản ứng (ROS). Thiếu selen trong chế độ ăn uống có liên quan đến mức độ gây bệnh cao của một số loại vi rút. Đặc biệt, tỷ lệ chữa khỏi COVID-19 cho thấy cao hơn đáng kể ở những bệnh nhân có lượng selen đủ trong chế độ ăn. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng mức selen siêu dinh dưỡng có thể ngăn chặn không chỉ vòng đời của SARS-CoV-2 mà còn cả sự đột biến của nó. Điều này là do cả selenoprotein cũng như các loại selen có hoạt tính oxy hóa khử trong nhóm trao đổi chất selen đều làm giảm căng thẳng oxy hóa do virus gây ra. 

Sắt: Cân bằng nội môi sắt được điều chỉnh chặt chẽ trong quá trình nhiễm vi khuẩn và virus. Khi có phản ứng viêm, hấp thụ sắt sẽ giảm để hạn chế lượng sắt có sẵn cho vi khuẩn và vi rút nhân lên. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã chứng minh rằng trong thời gian thiếu sắt kéo dài, quá trình sản xuất kháng thể sẽ giảm đáng kể. Sắt cũng đóng vai trò quan trọng trong sự tăng sinh và trưởng thành của tế bào T cũng như điều hòa sản xuất cytokine. Một nghiên cứu đã chỉ ra vai trò của chứng tăng ferritin máu và tình trạng viêm gia tăng trong cơ chế bệnh sinh COVID-19.

Dinh dưỡng có vai trò quan trọng trong việc tăng cường hệ miễn dịch của cơ thể (Ảnh: Freepik)

Dinh dưỡng có vai trò quan trọng trong việc tăng cường hệ miễn dịch của cơ thể (Ảnh: Freepik)

Hóa chất thực vật

Polyphenol là các hợp chất phenolic có nguồn gốc từ thực vật, được làm giàu với các đặc tính chống oxy hóa và chống viêm. Polyphenol trong chế độ ăn uống được phân loại thành bốn nhóm bao gồm axit phenolic, lignans, stilbenes và flavonoid. Một số polyphenol, ví dụ như quercetin flavonoid thể hiện đặc tính kháng vi-rút. Quercetin có thể làm giảm khả năng lây nhiễm của virus và cản trở sự nhân lên của virus nội bào. Có nhiều bằng chứng nêu bật tác dụng tiền sinh học của polyphenol đối với đường ruột. Điều này có thể giúp điều chỉnh tình trạng rối loạn vi sinh vật đường ruột do nhiễm SARS-CoV-2 gây ra. Curcuminoids cũng được chứng minh làm giảm nồng độ protein phản ứng C (CRP). 

Curcumin là hợp chất hoạt tính sinh học có trong củ nghệ có phương thức hoạt động đa cơ chế. Nó có thể ức chế sự xâm nhập của virus vào tế bào, đóng gói virus và protease của virus. Nó điều chỉnh các đường dẫn tín hiệu khác nhau. Curcumin có lợi trong việc điều trị nhiễm trùng COVID-19 vì nó có khả năng điều chỉnh các mục tiêu khác nhau, chịu trách nhiệm cho sự gắn kết và nội hóa của SARS-CoV-2 trong nhiều cơ quan như thận, gan và hệ thống tim mạch. Nó cũng có thể ngăn chặn các con đường liên quan đến xơ hóa và phù phổi được kích hoạt khi nhiễm COVID-19.

Carotenoid: Carotenoid bao gồm các sắc tố hữu cơ màu cam, đỏ và vàng do thực vật, tảo và vi khuẩn tạo ra. Một số loại carotenoid phổ biến là α- và β-carotene, lutein, zeaxanthin và lycopene. Carotenoid nổi tiếng với đặc tính chống oxy hóa và dập tắt ROS. Do đó, carotenoids có liên quan đến stress oxy hóa. Vai trò kháng vi-rút của lutein, carotene và zeaxanthin đã được chứng minh. Một số caroten đóng vai trò là tiền chất của vitamin A, có liên quan trực tiếp đến chức năng điều hòa miễn dịch. Đã có nghiên cứu khẳng định rằng carotenoid làm giảm bớt các phản ứng viêm dẫn đến tổn thương phổi khi nhiễm COVID-19.

Ý nghĩa dinh dưỡng của men vi sinh

Một số bệnh nhân mắc COVID-19 đã được báo cáo có biểu hiện rối loạn vi khuẩn đường ruột, nghĩa là mất cân bằng về thành phần và chức năng của vi sinh vật đường ruột. Điều này nhấn mạnh sự liên quan của trục ruột-phổi trong nhiễm trùng SARS-CoV-2. Do đó, để duy trì sức khỏe và phòng ngừa hoặc điều trị bệnh, việc cải thiện hệ vi sinh vật đường ruột  được đề xuất như một phương pháp tiềm năng. Điều này có thể được thực hiện bằng cách kích thích sự xâm nhập của vi khuẩn có lợi vào đường tiêu hóa hoặc bằng cách sử dụng men vi sinh. Probiotic là những vi sinh vật sống mang lại lợi ích sức khỏe cho con người khi được cung cấp với số lượng đầy đủ, tăng cường hệ thống miễn dịch. Chúng củng cố tính toàn vẹn của mối nối và duy trì hình thái biểu mô của đường hô hấp và đường tiêu hóa, làm giảm nguy cơ xâm nhập của SARS-CoV-2. Các nghiên cứu đã báo cáo cơ thể có thể giảm cả nhiễm trùng đường hô hấp trên và dưới khi điều trị bằng men vi sinh. Một số chế phẩm sinh học như vi khuẩn axit lactic (LAB) đã được chứng minh là tạo ra các peptide ức chế ACE2, vị trí liên kết của SARS-CoV-2. Do đó, chế phẩm sinh học có thể đóng vai trò như một liệu pháp bổ trợ trong việc giảm COVID-19.

Tóm lại, chế độ ăn giàu protein tạo điều kiện sản xuất kháng thể. Một chế độ ăn giàu axit béo omega-3, vitamin và khoáng chất cũng rất được khuyến khích trong thời kỳ bùng dịch. Ngoài ra, tình trạng dinh dưỡng cân bằng giúp giảm viêm và stress oxy hóa có thể tăng cường hệ thống miễn dịch. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng dược phẩm dinh dưỡng có khả năng tăng cường miễn dịch và thể hiện tác dụng kháng vi-rút, chống oxy hóa và chống viêm. Chúng bao gồm vitamin C và D, kẽm, selen, curcumin, cinnamaldehyde, quercetin, lactoferrin, men vi sinh và một số hợp chất tự nhiên khác. Một số chất dinh dưỡng thực vật này có thể được nhóm lại theo sự kết hợp chính xác, tạo thành một loại thực phẩm bổ sung, từ đó không chỉ giúp tăng cường khả năng miễn dịch mà còn ngăn ngừa sự lây lan của virus. Do đó, dược phẩm dinh dưỡng cung cấp có tác dụng hỗ trợ dự phòng cũng như điều trị chống lại COVID-19.

Bảng 2: Các thành phần dinh dưỡng quan trọng giúp tăng cường hệ thống miễn dịch và nguồn thực phẩm của chúng.

Thành phần dinh dưỡng Nguồn thực phẩm
A. Dinh dưỡng đa lượng
1. Protein Lòng trắng trứng, thịt bò, thịt gà, sản phẩm từ sữa, sữa chua, đậu nành
2. Lipit Bơ, cá ngừ, cá hồi
3. Carbohydrates Quả sung, quả việt quất, bánh mì nguyên cám
4. Chất xơ Đậu lăng, đậu xanh, cam
B. Vi chất dinh dưỡng
1. Vitamin
– Vitamin A Cà rốt, xoài, cá hồi, trứng
– Vitamin B (B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 và B12) Đậu phộng, sữa chua nguyên chất, đậu lăng, cá ngừ
Vitamin C Cam, chanh, súp lơ xanh, súp lơ trắng
– Vitamin D Thịt gà, trứng, sữa chua ít béo, cá hồi
– Vitamin E Hạt hướng dương, quả hạch, hạnh nhân, kiwi
2. Khoáng chất
– Kẽm Các loại hạt, hạt bí ngô, thịt bò, thịt cừu
– Selen Hạt hướng dương, cá hồi, dăm bông
– Sắt Quả mơ khô, cà chua bi, đậu Hà Lan
C. Hóa chất thực vật
1. Polyphenols Cam, việt quất, dâu tây
2. Carotenoids Cà chua, cải bó xôi, dưa đỏ

Một số lưu ý chung về chế độ dinh dưỡng cho người lớn trong đợt bùng dịch COVID-19 (2)

Bên cạnh thông tin và ý nghĩa cụ thể của việc bổ sung đầy đủ dưỡng chất cần thiết, những lời khuyên và lưu ý trong xây dựng công thức ăn uống trước bối cảnh bùng phát COVID-19 cũng là nền móng vững chắc nhằm tối ưu sức khỏe miễn dịch ở người dân.

Những lưu ý dinh dưỡng được khuyến nghị bởi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhằm tăng cường đề kháng thời kỳ COVID-19 bùng phát:

Ăn thực phẩm tươi và chưa qua chế biến mỗi ngày

Ăn trái cây, rau, các loại đậu (ví dụ: đậu lăng, đậu xanh), các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt (ví dụ: ngô, kê, yến mạch, lúa mì, gạo lứt hoặc các loại củ có tinh bột như khoai tây, khoai mỡ, khoai môn hoặc sắn) chưa qua chế biến; các thực phẩm từ động vật (ví dụ: thịt, cá, trứng và sữa).

Hàng ngày, nên ăn: 2 phần trái cây (4 phần), 2,5 phần rau (5 phần), 180g ngũ cốc, 160g thịt và đậu (thịt đỏ có thể ăn 1−2 lần mỗi tuần và thịt gia cầm 2 −3 lần mỗi tuần).

Đối với đồ ăn nhẹ, hãy chọn rau sống và trái cây tươi thay vì thực phẩm có nhiều đường, chất béo hoặc muối.

Không nấu quá chín rau và trái cây vì điều này có thể dẫn đến mất các vitamin quan trọng.

Khi sử dụng rau và trái cây đóng hộp hoặc sấy khô, hãy chọn các loại không thêm muối hoặc đường.

Uống đủ nước hằng ngày

Nước rất cần thiết cho sự sống. Nó vận chuyển các chất dinh dưỡng và hợp chất trong máu, điều chỉnh nhiệt độ cơ thể, loại bỏ chất thải, bôi trơn và đệm các khớp.

Uống 8–10 cốc nước mỗi ngày.

Nước là sự lựa chọn tốt nhất, nhưng cũng có thể uống các loại đồ uống khác, như trái cây và rau quả có chứa nước, ví dụ như nước chanh (pha loãng với nước và không đường), trà và cà phê. Nhưng không tiêu thụ quá nhiều caffein và tránh nước trái cây ngọt, siro, nước trái cây cô đặc, đồ uống có ga vì chúng chứa lượng đường lớn.

Ăn vừa phải dầu mỡ

Tiêu thụ chất béo không bão hòa (ví dụ: có trong cá, bơ, các loại hạt, dầu ô liu, đậu nành, cải dầu, hướng dương và dầu ngô) thay vì chất béo bão hòa (ví dụ: có trong thịt mỡ, bơ, dầu dừa, kem, pho mát và mỡ heo).

Chọn thịt trắng (ví dụ: thịt gia cầm) và cá, thường ít chất béo, thay vì tiêu thụ thịt đỏ quá nhiều.

Tránh các loại thịt đã qua chế biến vì chúng chứa nhiều chất béo và muối.

Nếu có thể, hãy chọn các loại sữa và sản phẩm từ sữa ít chất béo hoặc giảm chất béo.

Tránh chất béo chuyển hóa được sản xuất công nghiệp. Chúng thường được tìm thấy trong thực phẩm chế biến, thức ăn nhanh, đồ ăn nhẹ, đồ chiên, bánh pizza đông lạnh, bánh nướng, bánh quy, bơ thực vật và bơ phết.

Ăn ít đường và muối

Khi nấu nướng và chuẩn bị thức ăn, hãy hạn chế lượng muối và gia vị có hàm lượng natri cao (ví dụ: nước tương và nước mắm).

Hạn chế lượng muối ăn hàng ngày dưới 5g (khoảng 1 muỗng cà phê) và sử dụng muối i-ốt.

Tránh thức ăn (ví dụ: đồ ăn nhẹ) có nhiều muối và đường.

Hạn chế uống nước ngọt hoặc soda và các loại đồ uống khác có nhiều đường (ví dụ: nước ép trái cây ngọt, nước trái cây cô đặc và siro, sữa có hương vị và sữa chua).

Chọn đồ ăn nhẹ là trái cây tươi thay vì đồ ngọt như bánh quy, bánh ngọt và sô cô la.

Xây dựng công thức ăn uống trước bối cảnh bùng phát Covid-19 là nền móng vững chắc nhằm tối ưu sức khỏe miễn dịch (Ảnh: Freepik)

Xây dựng công thức ăn uống trước bối cảnh bùng phát Covid-19 là nền móng vững chắc nhằm tối ưu sức khỏe miễn dịch (Ảnh: Freepik)

Tránh ăn bên ngoài

Ăn ở nhà để giảm tỷ lệ tiếp xúc với người khác và giảm khả năng tiếp xúc với COVID-19. Người dân nên duy trì khoảng cách ít nhất 1 mét với bất kỳ ai đang ho hoặc hắt hơi. Điều đó không phải lúc nào cũng có thể thực hiện được trong các môi trường xã hội đông đúc như nhà hàng và quán cà phê. Các giọt bắn từ người bị nhiễm bệnh có thể rơi xuống bề mặt và tay (ví dụ: khách hàng và nhân viên), và với rất nhiều người đến và đi, người dân không thể biết liệu tay có được rửa đủ thường xuyên hay không và các bề mặt có được làm sạch, khử trùng đủ nhanh hay không.

Tìm kiếm hỗ trợ từ chuyên gia

Mặc dù dinh dưỡng và hydrat hóa hợp lý giúp cải thiện sức khỏe và khả năng miễn dịch, nhưng chúng không phải là “thần dược”. Nếu nghi ngờ hoặc đã được xác nhận nhiễm COVID-19, người dân có thể cần được hỗ trợ về sức khỏe tâm thần và chế độ ăn uống để đảm bảo họ giữ được sức khỏe tốt. Lúc này, nên tìm kiếm sự tư vấn và hỗ trợ tâm lý từ các chuyên gia chăm sóc sức khỏe được đào tạo chuyên nghiệp và cả những người cố vấn không chuyên ở cộng đồng.

Nutricare Gold – Dinh dưỡng toàn diện, phục hồi sức khỏe nhanh trong giai đoạn dịch Covid-19 bùng phát

Trong giai đoạn dịch Covid-19 bùng phát, tăng cường đề kháng để phòng ngừa các nguy cơ từ dịch bệnh càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Việc lựa chọn các sản phẩm dinh dưỡng giúp tăng cường miễn dịch phục hồi sức khỏe nhanh đóng vai trò quan trọng để bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây hại.

Nutricare Gold – dinh dưỡng toàn diện, phục hồi sức khỏe nhanh là một giải pháp dinh dưỡng toàn diện giúp tăng cường đề kháng. Sản phẩm được coi là “chìa khóa vàng” đáp ứng đầy đủ nhu cầu bổ sung dinh dưỡng cho người lớn tuổi, nhất là trong giai đoạn dịch bệnh trở lại. 

Nutricare Gold bổ sung 38 dưỡng chất thiết yếu (Kẽm, Antioxidant (A, C, E & Selen) cùng Hệ đạm dễ hấp thu (Đạm Whey, đạm Casein và đạm đậu nành) giúp tăng cường sức đề kháng và phục hồi sức khỏe nhanh. Sản phẩm cũng chứa HMB, giàu Canxi, vitamin D3 giúp cơ xương chắc khỏe. Đồng thời, dưỡng chất Lactium có trong sản phẩm đã được chứng minh lâm sàng giúp ngủ ngon, giảm mệt mỏi, giúp người lớn tuổi có giấc ngủ sâu hơn, tránh tình trạng căng thẳng. 

Bên cạnh đó, Nutricare còn chứa bộ đôi MUFA, PUFA giúp giảm tình trạng xơ vữa động mạch, tốt cho tim mạch. Chất xơ hòa tan FOS hỗ trợ chức năng tiêu hóa, ngăn ngừa tình trạng táo bón hiệu quả. 

Với sự hỗ trợ của Nutricare Gold, người lớn tuổi hoàn toàn có thể yên tâm về vấn đề sức khỏe trong giai đoạn dịch bệnh trở lại. Nutricare Gold là giải pháp dinh dưỡng hiệu quả không chỉ hỗ trợ tăng cường đề kháng, phục hồi sức khỏe nhanh cho người lớn tuổi mà còn xóa tan nỗi lo đau cơ khớp, mệt mỏi vì chứng mất ngủ.

Kết luận

Phòng bệnh hơn chữa bệnh, dù đã tiêm đầy đủ vacxin, mọi người dân vẫn cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định phòng chống Covid-19, đồng thời chủ động bảo vệ bản thân ngay từ chế độ dinh dưỡng hàng ngày nhằm tăng cường sức khỏe miễn dịch, hỗ trợ cải thiện đề kháng, tránh để dịch bệnh ảnh hưởng đến cuộc sống, công việc, học tập.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Calcuttawala, F. (2022). Nutrition as a key to boost immunity against COVID-19. Clinical Nutrition ESPEN.
  2. WHO (2023). Nutrition advice for adults during the COVID-19 outbreak.
  3. Europe1 (2020). Covid-19 : 31 décembre 2019, le jour où tout a basculé à Wuhan
  4. Bộ Y tế (2020). WHO tuyên bố COVID-19 là đại dịch toàn cầu.
  5. Internet Archive (2020). Vietnam reports first coronavirus cases.
  6. Bộ Y tế (2022). Vì sao thông điệp 5K trong phòng chống dịch COVID-19 được thay đổi thành 2K+?
  7. Bộ Y tế (2023). Phỏng vấn GS.TS.Phạn Trọng Lân, Cục trưởng Cục Y tế dự phòng về tình hình dịch COVID-19.
  8. VnEconomy (2023). Ca mắc Covid-19 tại Hà Nội tuần qua tăng 7 lần.
  9. Cục Y tế dự phòng (2020). Chế độ dinh dưỡng – nâng cao miễn dịch phòng dịch virus corona.
Có thể bạn quan tâm

Công thức F100 – Tăng trưởng và bảo vệ cho trẻ suy dinh dưỡng theo khuyến nghị của Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO)

Được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế khuyến nghị sử dụng cho trẻ suy dinh...
Xem thêm

Khuyến nghị của ESPGHAN/ESPEN/ESPR về dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch cho trẻ em: Axit amin

Methods Search: Searches were performed in three stages. First, all the titles with the relevant key words were retrieved by...
Xem thêm

Khuyến nghị của ESPGHAN/ESPEN/ESPR về dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch cho trẻ em: Năng lượng

Methods Medline search, Pub-Med search. Timeframe: publications from 2004 to 2016 were used to update the previous recommendations from 2005....
Xem thêm